Vanmorgen moest ik even hardop lachen toen ik met m’n flos-borstel tussen m’n tanden zat.
Al jaren kreeg ik hetzelfde advies bij de tandarts. “Je moet echt flossen. Elke dag.” En elke keer knikte ik. Ja hoor, ga ik doen. Maar deed ik het?
Nee.
Niet omdat ik het nut niet begreep. Ik wist ook dat dat bloedende tandvlees geen goed teken was. En toch bleef het liggen. Tot ergens een moment kwam waarop ik tijdens een controle weer dat advies kreeg, deze keer met een beetje extra toelichting. Over ouder worden, de overgang, tandvlees dat gevoeliger wordt etc.
En ik dacht: oei dit gaat over mij. Ik voelde weer het ongemak van ja zeggen en nee doen.
En ineens was daar een andere gedachte: ja, ik ga dat echt doen! Sindsdien floss ik. Elke dag. Huppetee. Even snel. Kost me nog geen minuut. En het werkt. Serieus!
Drie jaar geleden wist ik dit ook al. En toch deed ik het toen niet. Waarom nu wel?
Vertel jij het maar.
Voor mij bevestigt het opnieuw iets wat ik zo vaak zie, in mijn werk en het dagelijkse leven: mensen veranderen niet omdat een ander het zegt. Mensen veranderen omdat er van binnen iets verschuift. Omdat ze het zelf willen. Niet omdat iemand anders het (keer op keer) zegt of van ze verlangt.
Je kunt iemand niet dwingen om iets te willen.
Ik zie dat vaak bij mensen in een conflict. Iemand wil dat de ander gezonder gaat leven. Vaker op tijd komt. Meer initiatief toont. Anders communiceert etc. Gebeurd dat niet dan raken we gefrustreerd omdat de ander maar niet verandert. Omdat die ander blijft doen wat hij/zij altijd deed. 
Maar de vraag die daaronder ligt is eigenlijk een andere: wil de ander het zelf ook?
En misschien nog wel belangrijker: wat maakt dat jij zo graag wilt dat de ander verandert?
Soms zit daar zorg onder. Liefde. Angst. Onmacht. Het verlangen dat het beter gaat. Dat het succesvoller wordt. Misschien ken je dat ook wel. Dat je iemand in je leven hebt van wie je denkt: als jij nou eens zou veranderen, dan zou het allemaal makkelijker worden. Maar wat als je die gedachte eens voorzichtig omdraait? Wat wil je dan eigenlijk echt en waarom?
En wat als veranderen pas begint op het moment dat iemand zelf voelt dat het anders moet? En wat als jouw rol niet is om te duwen, maar om de ander te laten en zelf het goede voorbeeld te geven?
Dat betekent niet dat het je niets kan schelen. Integendeel. Het betekent dat je de ander serieus neemt. Als iemand met een eigen wil, een eigen tempo en een eigen moment waarop iets gaat schuiven.
Mensen hebben autonomie nodig. Het gevoel dat ze zelf mogen kiezen. Dat het hún beslissing is. Je kunt een ander niet motiveren om te veranderen.
Waar verandering wél begint
En hier wordt het interessant. Want ja, mensen veranderen alleen als ze zelf willen. Maar dat betekent niet dat je machteloos bent. Je hoeft een ander niet te overtuigen. Je hoeft geen strijd te voeren. Je hoeft alleen zichtbaar te maken wat mogelijk is.
Je kunt iemand niet vragen te stoppen met roken terwijl je zelf nog steeds je sigaret opsteekt.
Maar als jij zelf gezonde keuzes maakt, gebeurt er iets. Mensen kijken. Onbewust. En vaker dan we denken, nemen ze dat gedrag over. Niet omdat jij het zegt. Maar omdat ze het zien.
Ik moet dan altijd denken aan een collega die elke dag een rondje gaat wandelen in de lunchpauze. In het begin valt het nauwelijks op. Maar na een tijdje zie je hem steeds terugkomen: frisser, met meer energie, soms zelfs vrolijker. En ergens, op een dag, denk je: misschien ga ik ook eens mee. Niet omdat hij het vroeg. Maar omdat je zag dat het werkte.
Zo werkt het ook in conflict! En dat is misschien wel het meest bevrijdende inzicht: Je kunt niemand dwingen om te veranderen. Maar je kunt wél invloed hebben door zelf anders te handelen.
Door rustiger te reageren waar je eerder fel werd. Door duidelijk te zijn zonder te verwijten. Door grenzen te stellen zonder te verharden.
Door het gedrag voor te leven dat je eigenlijk zo graag bij de ander zou zien.
Dat is geen truc. Dat is voorbeeldgedrag.
En soms duurt het even. Soms gebeurt er ogenschijnlijk niets. Tot er ergens, bij de ander, een klein moment komt waarop iets begint te schuiven.
Niet omdat jij het zei. Maar omdat jij het liet zien.
Als jij duidelijk je grenzen aangeeft zonder te verharden, verandert er iets in de dynamiek. Als jij verantwoordelijkheid neemt voor je eigen aandeel, wordt het voor de ander moeilijker om alleen naar jou te blijven wijzen.
Dus niet wachten en hopen tot de ander verandert, maar jezelf de vraag stellen: welk gedrag wil ik eigenlijk zelf laten zien? Hoe wil jij omgaan met spanning? En welk voorbeeld geef jij, zonder dat je het misschien doorhebt?
Verandering begint zelden bij de ander. Wil je hier meer over lezen, ik schreef er ook een boek over: https://conflictwijs.nl/boek-jijbegon/ (Een fysiek boek en ook als luisterboek en ebook)
